HOŞGELDİNİZ 04 Aralık 2016

Antik Roma Lahitleri.

Roma Dönemi Lahit Yapımı; Gerçek bir  sanat eseri olan Roma İmparatorluk Dönemi Lahitleri dönemin yontu sanatının öncü türüdür. Süsleme değerinin ötesinde, sanat tarihi açısından toplumsal, ekonomik değerlendirmeler, dinsel görüşler ve benzeri konularda bizlere bilgi verir.  Bir lahdin yapılması çok fazla emek ve zahmet gerektiren iştir. Gerek taşıması gerek yapım tekniği ile başlı başına bir sanattır. O yüzden bu zahmeti, zorluğu kolaylaştırmak için Roma imparatorluk döneminde bir sektör oluşturulur. Getirilişinden mezar yerine koyuluşuna kadar birçok aşama vardır. Bu aşamada farklı aşamaların elemanı olan kişiler çalışmaktadır. Bu görevlerden biri lahdi yapanlardır. Bu konuya açıklık getirebilecek antik kaynak bulunmamaktadır. Ancak yarım kalmış olan lahitlerin bulunması, üretimin ne gibi aşamalardan geçtiğinin kanıtıdır. Böylelikle aşamalar takip edilerek, ustaların kullandığı aletler de belirlenmektedir. Elde edilen verilere göre aşağıdaki üretim evreleri söz konusudur.

İşlenmemiş malzemenin ve üst ve alt kenarlarının tespiti: Ocaklardan işlenmemiş olarak teslim edilen bloklar, sanduka şeklindedir. Ayrıca bu sandukaların içi oyulmuş durumdadır. Atölyeye ulaşan blokların öncelikle alt ve üst pervazları işlenir. Taslak veya ön çizimin yapılması: Figürlerin çevre çizgileri düzenlenir ve yüzey üzerinde ön çizim olarak belirtilir. Bu işlemlerin şablonla, kömür çubuğu ile yada boya ile çekilmiş çizgilerle yapıldığı belirlenir. Önerilen bir diğer metot ise çentme yoluyla yapılmadır.

Keski aletleriyle figürlü ve dekoratif kabartmaların yontulmasına girişilmesi: Sivri bir keskiyle arka planın parçaları oyulur, kabartma da kalması ön görülen kısımlar da düz bir keskiyle uygun hale getirilir.

Daha derin bir yüzeyin elde edilmesi için matkap kullanılması: Matkap ile bir sıra üzerinde sıra sıra noktalar oyulur. Daha sonra bunlar keskiyle bir yive, üstü açık bir oluğa dönüştürülür.

Keski aletleriyle – matkapla ince işçiliğin yapılması: İnce işçilik sırasında saçlar ve kıvrımlar oyulur. Yüzlerdeki, vücuttaki ve mimari detaylar bu aşamada yapılır.

Pürüzleri ortadan kaldırma ve cilalama: Özellikle mermer lahitler için raspa ve ponza taşlarıyla yüzeyler düzeltilerek cilalanır. Ancak bu aşama çok zahmetli olduğu için maliyeti arttırmaktadır.
Roma imparatorluk dönemi içinde, yapım tekniği ile tarihleme yapılabilir. Bu dönemde farklı teknikler zaman zaman daha sık kullanılır. Örneğin Dörtlü Yönetim Dönemi’nden kalma bir grup lahdin özelliği ise matkapla çok sert kısa çizgi ve çizikler çekilmesidir.

Lahit Üzerindeki Süslemeler; Lahitlerin Biçimleri – Adlandırılmaları, Yapım Tekniği-Boyama, Lahitlerin Yerleştirilişi, Lahitlerin Stoktan Çıkarılıp Hazırlanması, Ismarlanması, Maliyet, Lahitlerin Üzerindeki Yazıtlar, Lahitlerin Üzerindeki Portreler, Biçimlerin, Süslemelerin ve Sahnelerin Örnekleri, Betimlemelerin Anlamı, Genel ve Bölgesel Lahit Grupları,1-ROMA, Erken Dönem Lahitleri, Urna’lar, Kline’li Anıtlar, Geniş Çapta Üretim, Konular, Yaşam sahneleri, Mitoloji, Dionysos Anlatımları, Deniz Yaratıkları, Mousa’lar (Esin Perileri) , Filozoflar-Bilgeler-Şairler, Eros’lar, Mevsimler, Süsleme Motifleri, Öteki Betimlemeler, Tarihleme İlkeleri-İşlikler Sorunu, İhracat, Başka Yörelerden Yapılan İthalat ve Roma Kenti Lahitleri Üzerindeki Etkisi, II-ATİNA, Konular, Yaşam Sahneleri, Mitoloji, Dionysos Anlatımları, Eros’lar(ve Putto’lar) , Figürlü Diğer Betimlemeler, Süsleme Öğeleri, Tarihleme İlkeleri-İşlikler Sorunu, İhracat, Attika Lahitlerinin Taklitleri, III-DOKIMEION, PHRYGIA, Konular, Girland’lar, Figürlü Frizler, Sütunlu Lahitler, Tarihleme İlkeleri-İşlikler Sorunu, İhracat, Dokimeion Lahitlerin Taklitleri, EYALETLERİN LAHİTLERİ I-BATI, Orta İtalya, Yukarı İtalya, Aşağı İtalya, Sicilya, Sardunya ve Korsika, Galia, Raetia, Noricum ve Rhein-Mosel Bölgesi, Britanya, Hispania, Kuzeybatı Afrika, EYALETLERİN LAHİTLERİ II-BALKANLAR, Dalmaçya, Pannonia, Yukarı Moesia, Aşağı Moesia, Dacia, Trakya, Makedonya, Epiros, Akhaia, Ege Adaları, Girit, Selanik, EYALETLERİN LAHİTLERİ III-ANADOLU, Erken Dönem Lahitleri, Ostotek’ler, Yarı Hazır Lahitler, Marmara Adası (Prokonnesos) , Efes, Aphrodisias, Karia, Çeşitli Sanat Yöreleri İçinde 2.ve 3.yy Lahitleri, Bithynia, Mysia ve Troas, Ionia-Lydia Bölgesi, Karia, Aphrodisias, Phrygia, Lykia ve Kibyratis, Pamphylia, Pisidia, Lykaonia ve Isauria, Kappadokia, Pontus Galaticus ve Paphlagonia, Kilikia, Anadolu’nun diğer Yöreleri, EYALETLERİN LAHİTLERİ IV-DOĞUNUN ÖTEKİ KESİMLERİ, Bosporos Kralları, kıbrıs, Suriye Filistin, Arabia, Mısır, Kyrenaika ve Africa Prokonsüllüğü’nün Doğu Kesimi.

Roma Lahitlerinin Gelişimi; Roma dünyasında temel mezar tiplerinden biri lahitlerdir. Başlangıçta lahit kullanımı az olmasına rağmen İmparatorluk döneminde lahit kullanımında yoğunluk fazlalaşır. İS 2. yüzyılın başından itibaren tam olarak nedeni bilinmese de Roma imparatorluğunun gömü geleneği değişir. Kremasyondan inhumasyona geçişle birlikte, lahit kullanımı artmaya başlar. En uç eyaletlere bile yayılan lahit geleneği Roma imparatorluğunda bir moda haline gelir. İS 4. yüzyılın başında imparatorluğun Hıristiyanlığı tanıması sonucunda pagan inançlarına sahip kimselere ait lahitler azalmaya başlar. Hıristiyanlık inancını yansıtan ve daha önce az da olsa İS 3. yüzyılda görülmeye başlayan lahitler çoğalmaya başlar ve bu yoğun üretim İS 5. yüzyılın başlarına kadar devam eder. Hıristiyan lahitlerinde üzerinde dini sembol olmayan çok az örnek bulunmaktadır. Pagan lahitleri ile Hıristiyan lahitleri arasında semboller dışında kabartmaların yapılma tekniklerinde de farklılıklar bulunmaktadır. Özellikle düz bir yüzey izlenimi veren kabartmadan derine inen çukur kabartmaya geçilmesi İS 4. yüzyılda gerçekleşir. Hıristiyan lahitlerinde bu yöntemle kabartmalar yapılırken, figürlerin çevre çizgilerine birbirine çok yakın delikler çekilmekte, bununla da arka planın daha kolay ve hızlı çıkarılması sağlanmaktadır. G. Koch tarafından Roma lahitleri formları ve dekorasyonları bakımından çeşitli gruplara ayrılır. Ayrıca Koch, tarihlendirmede dayanak olabilecek on farklı evreler tespit eder. Bunlar;Traianus – Erken Hadrianus Dönemi (İS 110 – 130 civarı): Ana üretim başlar, üslûpbilim açısından çok farklı olan portreler sıklıkla kullanılır ve girlandlı lahitler de grup oluşturacak kadar görülmektedir. Geç Hadrianus – Erken Antoninus Evresi (İS 130 – 150 civarı): Örneklerin sayısı artar, birbirleriyle bağlantılı olan insan tasvirlerinde birlik kendini gösterir.
Orta Antoninus’lar evresi (İS 150 – 170/180 civarı): Lahitler diğer mezarlara göre daha sık kullanılır. Kabartmalarda konu seçimi artar. Frizli lahitler en fazla kullanılan gruptur. Yivliler, sütunlular, uçan yada ayakta duran Eros’lar ve Nike’ler ilk defa ortaya çıkar. Ayrıca meydan savaşları, mevsimleri, düğünleri, komutanları konu alan kabartmalar da lahit sanatında yerlerini alırlar.
Geç Antoninus’lar evresi (İS 170/180 – 200 civarı): Lahit üretimin doruk noktasına ulaştığı dönemdir. Taş ustaları sıklıkla matkabı kullanırlar. Sandukaların yüksekliği artar. İşlenen konuların çeşitliliği azalır özellikle girandlı lahitler önemini kaybeder. Orta Severus evresi (İS 200 – 220/230): Lahit üretiminde bir yavaşlama olur. Sandukalardaki keskinlikler azalır. Matkap artık saçlarda, çehrede, giyside kendini çok belli etmemekle birlikte detaylar çok iyi seçilemez. Geç Severus evresi (İS 220/230 – 250 civarı): Tekrardan detaya yönelim ortaya çıkar. Aleve benzeyen saçlar, giysiler, çehreler eski katılıklardan kurtulur. Aslan avına konu alan lahitlerin üretimine geçilir. Gallienus evresi (İS 250 – 270 civarı): Toplam üretimin en fazla olduğu dönemdir. Çehreler parlar, matkap kullanımı artar, betim sanatındaki konular genişler. Gallienus sonrası evre (İS 270–280 civarı): Bir önceki dönemin özellikleri devam etse de kıvrımlar ve saçlar donuklaşır, tasvir edilen konu çeşidi azalır, çok sayıda matkap deliğiyle yapılmış yassı şekilde kabartmalar ortaya çıkar. Dörtlü Yönetim evresi (İS 280 – 311/313 civarı): Özellikle matkap deliklerinin çok sayıda olduğu, boyutları ufak yassı biçiminde olan kabartmalar sıklıkla kullanılır. Bükolik betimlemeler yapılır. Bu dönemden sonra Hıristiyanlık konulu lahitler ortaya çıkar.
Pagan lahitlerinin sona ermesi (İS 311/313 – 4. yüzyıl civarı): Bu dönemde Hıristiyan betimli olmayan çok az lahit bulunur. Pagan konulu lahitler artık kullanılmamaya başlar.  Altta Roma lahit resimleri.

antik lahit lahit roma lahit Sarcophagus_Portonaccio_Massimo

Etiketler:

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış.